METHOTREXAATLaatste bijwerking : 2024.12.30 |
|||||||||
Synoniem: | |||||||||
Toedieningsweg: | oraal, parenteraal | ||||||||
Klasse(n): | |||||||||
Preconceptie | 0-3 | 4-6 | 7-9 | Perinataal | Borstvoeding | |
---|---|---|---|---|---|---|
check II | neen II | check II | check II | check II | neen II | |
6 maanden | geen info | 1 weken |
Beperkte humane gegevens wijzen op schadelijke effecten (foetale dood, embryonale toxiciteit, abortus of teratogene afwijkingen).
Controle van bloedformule en leverfunctie is nodig bij gelijktijdig geven van borstvoeding.
Er is gemeld dat methotrexaat bij de mens tijdens en gedurende korte tijd na de stopzetting van de behandeling verminderde vruchtbaarheid, menstruele disfunctie en amenorroe veroorzaakt, met invloed op de oögenese tijdens de periode van toediening – effecten die reversibel lijken te zijn na stopzetting van de behandeling [SKP Ledertrexate 04 2024].
Effectieve contraceptie is aangeraden gedurende de behandeling met methotrexaat. Voor het starten van de behandeling dient een zwangerschap uitgesloten [SKP Ledertrexate 04 2024].
SKP : Vrouwen mogen gedurende de behandeling met methotrexaat niet zwanger worden, en tijdens de behandeling met methotrexaat en gedurende ten minste 6 maanden daarna moet effectieve anticonceptie worden gebruikt [SKP Ledertrexate 04 2024].
Methotrexaat is een foliumzuurantagonist, door blokkering van de omzetting van foliumzuur naar tetrahydrofoliumzuur zowel bij de moeder als de foetus. Hierdoor ontstaat foetale beschadiging of teratogeniciteit, welke kan leiden tot aangeboren afwijkingen en abortus. De kritische periode zou zich situeren binnen de 8 tot 10 weken van de zwangerschap. Als kritische dosis wordt 10mg of meer per week vooropgesteld [Briggs]. Eén geval van majeure afwijkingen op 24 gevallen van blootstelling tijdens het eerste trimester werd gerapporteerd [NTP].
De bijsluiter vermeldt dat methotrexaat een krachtige teratogene stof is bij de mens, met een verhoogd risico op spontane abortussen, intra-uteriene groeivertraging en aangeboren afwijkingen bij blootstelling tijdens de zwangerschap.
• Spontane abortussen zijn gemeld bij 42,5% van de zwangere vrouwen die werden blootgesteld aan behandeling met lage doses methotrexaat (minder dan 30 mg/week), tegenover een gerapporteerd percentage van 22,5% bij op ziekte gematchte patiënten die werden behandeld met andere geneesmiddelen dan methotrexaat.
• Ernstige aangeboren afwijkingen traden op bij 6,6% van de levendgeborenen bij vrouwen die werden blootgesteld aan behandeling met lage doses methotrexaat (minder dan 30 mg/week) tijdens de zwangerschap, tegenover ongeveer 4% van de levendgeborenen bij op ziekte gematchte patiënten die werden behandeld met andere geneesmiddelen dan methotrexaat [SKP Ledertrexate 04 2024].
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Tweede trimester:Er zijn gegevens bekend over 58 levend geboren kinderen uit moeders behandeld met een chemotherapeutisch regime (cyclofosfamide en 5-fluorouracil) gedurende het tweede en/of derde trimester. Eén geval van ernstige afwijkingen werd gezien [NTP].
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Zie tweede trimester.
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Perinataal (steeds rekening houden met de gegevens bij de actuele trimester) :Geen specifieke gegevens beschikbaar.
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Opvolging :Over 52 kinderen (leeftijd van 10 weken tot 19 jaar) zijn evaluaties beschikbaar. Alle kinderen groeiden normaal op, buiten 2 kinderen. Eén kind had op 8.5 jarige leeftijd spraakmoeilijkheden met stotteren en een IQ = 90 (had microcephalie bij de geboorte). Het tweede kind vertoonde op de leeftijd van 14 maanden een duidelijk te lage taille en lichaamsgewicht [NTP].
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
L4
De meeste bronnen, waaronder Briggs stellen dat het geven van borstvoeding gecontraïndiceerd is tijdens een therapie met methotrexaat [Briggs].
Enerzijds wordt er een wachttijd van tenminste één week na de laatste dosis methotrexaat aangeraden. Methotrexaat kan de aanmaak van moedermelk verhinderen, wat kan leiden tot moeilijkheden om zuigelingen te voeden met moedermelk.
Anderzijds bestaat er twijfel over de contraïndicatie bij een dosis tot 92 mg. In dat geval volstaat een wachttijd van één dag na de wekelijkse dosis methotrexaat om de concentratie in de melk met 40% te doen dalen. Indien bij deze doses borstvoeding wordt gegeven moeten de bloedformule en leverenzymen opgevolgd worden [LACTMED 11 2024].
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Preconceptie | Zwangerschap | Borstvoeding | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
check II | check III | |||||
3 maanden | geen info | ← Condoom gebruiken / Onthouding |
Beïnvloeding van vruchtbaarheid is mogelijk. Bevruchting door de man is afgeraden tijdens en na de behandeling.
Er is gemeld dat methotrexaat bij de mens tijdens en gedurende korte tijd na de stopzetting van de behandeling verminderde vruchtbaarheid en oligospermie veroorzaakt met invloed op de spermatogenese tijdens de periode van toediening – effecten die reversibel lijken te zijn na stopzetting van de behandeling [SKP Ledertrexate 04 2024][Siimes 1990]. Hoe jonger de patiënt, hoe meer kans op reversibiliteit. Bij patiënten jonger dan 40 jaar was er meer reversibiliteit [Shamberger et al. 1981].
Mannen zouden advies moeten inwinnen over de mogelijkheid om sperma op te slaan voordat de behandeling wordt gestart. Methotrexaat kan namelijk in hogere doses genotoxisch zijn [SKP Ledertrexate 04 2024].
Bevruchting door de man is afgeraden tijdens en na de behandeling.
Dierexperimenteel:Geen specifieke informatie beschikbaar.
Het is niet bekend of methotrexaat aanwezig is in sperma. Methotrexaat is genotoxisch gebleken in dieronderzoek. Het risico op genotoxische effecten op spermacellen kan daarom niet volledig worden uitgesloten. Beperkt klinisch bewijs wijst niet op een verhoogd risico op misvormingen of een miskraam na paternale blootstelling aan lage doses methotrexaat (minder dan 30 mg/week). Voor hogere doses zijn er onvoldoende gegevens om de risico's op misvormingen of een miskraam na paternale blootstelling te kunnen inschatten.
Als voorzorgsmaatregel wordt seksueel actieve mannelijke patiënten of hun vrouwelijke partners aanbevolen betrouwbare anticonceptie te gebruiken tijdens de behandeling van de mannelijke patiënt en gedurende ten minste 3 maanden na de stopzetting van methotrexaat. Mannen mogen geen sperma doneren tijdens de behandeling of gedurende ten minste 3 maanden na de stopzetting van methotrexaat [SKP Ledertrexate 04 2024].
Dierexperimenteel:Methotrexaat is genotoxisch gebleken in dieronderzoek [SKP Ledertrexate 04 2024].
Geen specifieke informatie beschikbaar.
Geen specifieke informatie beschikbaar.